Qajeelfama Kemisii Habashaa

Kemisiin Habashaa maali?

Kemisiin Habashaa (ሀበሻ ቀሚስ, akkasumas habesha qemis jedhamees barreeffama) uffata aadaa dubartoota Habashaa ti — uummattoota baddaa Itoophiyaa fi Eertiraa. Kemis jechuun salphaatti kemisii (uffata dubartii) jechuu dha. Eertiraa keessatti uffanni kun yeroo baay'ee zuria jedhama.

Kemisiin Habashaa durii hanga koomeetti dheerata, jirbii adii ykn adii laafaa irraa hojjetama, akkasumas tibeb qaba: sarara bocaa halluu qabeessa dhahame ykn tilfame morma irratti, fuula duraan gadi, handaara harkaa fi handaara gadii naannoo. Dhiheenyaan yeroo hunda netela — shaashii jirbii salphaa tibeb walfakkaatuun marfame — wajjin uffatama.

Maatii hedduuf, kemisiin uffata qofa miti. Mana kiristaanaatti, cidhatti, ayyaanota gurguddaa irratti fi guyyoota yaadachuu barbaaddan irratti kan uffattan dha — kanneen gaggaariinis ni kuufamu, ni fooyya'u, dhalootaaf ni darbu.

Shamaa, tibeb fi netela

Shamaan (ሸማ) huccuu jirbii Itoophiyaa keessatti bara baraan meeshaa dhahaa mukaa irratti harkaan dhahamu dha. Laafaa, qilleensa dabarsu fi bareedinaan kan rarra'u waan ta'eef, dhaloota hedduuf huccuu kemisii ta'ee tureera.

Tibeb (ጥበብ) jechuun “aartii” ykn “ogummaa” jechuu dha — lubbuu uffatichaas. Bocaan isaa almaazii fi fannoo jiyoomeetirii irraa kaasee hanga hojii abaaboo laafaatti, halluun isaas warqee durii irraa hanga magariisa, diimaa, cuquliisa, boroonzii fi halluu laafaatti ni jira. Baay'inni fi bakki tibeb amala kemisii guutuu jijjiira: handaarri qal'aan callisaa fi miidhagaa ta'a; kutaan olii guutummaan hojjetame fi handaarri gadii gadi fagoon immoo ayyaanaaf qophaa'a.

Netelli (ነጠላ) shaashii gatiittii ykn mataa irra uffatamu dha. Yeroo baay'ee jirbii qal'aa keessa mul'atu dachaa lamaa irraa hojjetama, fiixee ykn handaara isaa irratti tibeb qaba, mana kiristaanaatiif immoo dirqama dha.

Akkaataa durii fi ammayyaa

Akkaataan kemisii durii naannoo irraa naannootti garaa garaa dha — muramni, bocaan tibeb fi akkaataan netelli itti uffatamu hiika naannoo qabu. Bifti durii dheeraa fi bal'aa, harka dheeraa fi sarara tibeb fuula duraan gadi qaba.

Har'a, dubartoonni hedduun dhaala sana bifa kan isaanii itti fakkaatuun barbaadu. Akkaataa ammayyaa Shema Wears keessatti hojjennu keessaa muraasni:

• Morma halter — kutaa olii guutummaan tibeb, dugda banaa. Melse fi ayyaana galgalaatiif ija hawwata. Kemisii Habashaa Halter Tibeb Boroonzii keenya ilaalaa.
• Harka gatiittii banaa — tibeb gatiittii marsu fi sarara tokko hanga handaara gadiitti deemu. Haaraa fi suuraaf baay'ee mijataa. Kemisii Habashaa Gatiittii Banaa Tibeb Magariisa Laafaa keenya ilaalaa.
• Kutaa gadii bifa ballgown — kutaa olii tilfame qaama qabatu fi kutaa gadii bal'aa sochoo'u handaara gadii tibeb gadi fagoo qabu, misirroo fi garee misirrootiif. Kemisii Habashaa Tilfii Magariisa-daalacha keenya ilaalaa.

Yoom maal uffatama

Cidha fi melse

Cidhi bakka kemisiin itti calaqqisu dha. Misirroon yeroo baay'ee ayyaanicha keessatti uffata tokkoo ol uffatti, maatii fi gareen misirroos halluu tibeb walsimsiisuun dabalaa jira. Keessummoonni uffata guyyaa guyyaa caalaa cimsuu danda'u — yeroon kun kutaa olii guutummaan hojjetame ykn handaara gadii ija hawwatuuf.

Ayyaanota

Waggaa Haaraa (Enkutatash), Masqalaa, Qillee (Genna), Cuuphaa (Timket) fi Fasikaa hundi kemisii barbaadu. Adiin tibeb warqee, magariisaa ykn halluu hedduu qabu filannoo durii ti, netela wajjin uffatama.

Mana kiristaanaa

Murama qaama haguugu harka qabu filadhaa, ykn gatiittii fi mataa keessan haguuguuf netela qabadhaa. Tibeb salphaa fi laafaan baay'ee mijataa dha.

Eebba, kaadhimmaa fi suuraa

Muramni ammayyaa halluu tibeb haaraa — magariisa laafaa, magariisa-daalacha, boroonzii — qabu suuraa irratti baay'ee bareeda, ammas aadaa irratti hundaa'ee jira.

Kemisii keessan akkamitti filattu

1. Sagantaa irraa jalqabaa. Cidhi, ayyaanni fi mana kiristaanaa Dilbataa tokkoon tokkoon isaanii baay'ina tibeb fi murama garaa garaa barbaadu.
2. Halluu tibeb keessan filadhaa. Warqeen yeroo hunda bareeda; magariisni, diimaan fi cuquliisni ayyaanaaf ta'u; boroonziin, magariisa-daalachi fi magariisa laafaan ammayyaa itti fakkaatu. Yoo jaalallee ykn garee misirroo wajjin walsimsiiftan, kana waliin murteessaa.
3. Bifa keessan filadhaa. Harka dheeraa durii, halter, gatiittii banaa ykn ballgown guutuu — isa akka of fakkaattan isin taasisu filadhaa.
4. Safara sirrii godhaa. Kemisiin qoma fi gatiittii irratti sirriitti qabachuu fi kophee uffattan wajjin hanga lafaa ga'uu qaba. Yoo hamma lama gidduu jirtan, safaraan hodhamu filadhaa — qajeelfamni safaraa keenya akkamitti akka ta'u isinitti agarsiisa.
5. Yeroo of kennaa. Uffanni harkaan hojjetamu yeroo fudhata, keessumaa ayyaanota gurguddaa fi yeroo cidhaa dura. Dursaa ajajaatii guyyaa keessan nuuf himaa.

Kunuunsa kemisii keessanii

• Bishaan qorraa fi saamunaa laafaan harkaan miicaa, ykn dry clean godhaa.
• Gonkumaa hin cuunfinaa — bishaan foothaan suuta baasaa.
• Akka tibeb halluu isaa hin dhabneef gaaddisa keessatti diriirsaa gogsaa.
• Ho'a xiqqaan gara duubaa irraa kaawwaa; tilfii irratti kallattiin hin kaawwinaa.
• Korojoo jirbii keessatti dachaaftanii, ifa aduu kallattii irraa fageessaa kaa'aa.